Mirzo Niyoz Fayziy
Biography
Mirzo Niyoz Fayziy — XVIII asr oxiri va XIX asrning birinchi yarmida Qo'qon adabiy muhitida faoliyat yuritgan, shoirlik, murabbiylik va xattotlik maqomini bir o'zida jamlagan ma'rifatparvar ijodkor. Ismiga qo'shilgan “Mirzo” unvoni — kotib, ziyoli degani bo'lib, u xat va imloni mukammal bilgan yuksak savodli kishi bo'lgani uchun berilgan. Mirzo Niyoz madrasalarda tahsil olibgina qolmay, keyinchalik yoshlarga husnixat, grammatika va adabiyot qoidalaridan saboq bergan; shogirdlari orasidan keyinchalik mashhur kotib va shoir bo'lib yetishgan shaxslar ko'p chiqqan. Fayziy o'zbek (turkiy) va fors tillarini teng darajada mukammal bilgan; har ikki tildagi g'azal va muxammaslari ohangdorligi hamda lirik teranligi bilan ajralib turadi. U mumtoz adabiyot durdonalariga nazira bog'lashda va muxammas bitishda katta shukuh ko'rsatgan — ayniqsa Alisher Navoiy va Hofiz Sheroziy g'azallariga bog'lagan besh misralik muxammaslari davr adabiy majlislarida yuqori baholangan. She'rlarida insoniy sadoqat, ilohiy ishq va nafsni jilovlash kabi tasavvufiy g'oyalar bilan bir qatorda insonni ma'rifatli bo'lishga chorlovchi axloqiy va ma'rifiy da'vatlar yetakchilik qiladi. Fayziy qo'lyozma kitoblar yaratish va ularning nusxalarini ko'paytirishda usta kotib sifatidagi mahoratini namoyish etgan: u ko'chirgan bayoz va devonlar xatining ravonligi hamda imlo aniqligi bilan ajralib turgan, ularning bir qancha namunalari O'zbekiston FA Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti qo'lyozmalar fondida saqlanmoqda. Amir Umarxon (Amiriy) tashkil etgan shoirlar gurungida faol ishtirok etgan; Fazliy Namangoniyning 1821-yilda tuzilgan “Majmuat ush-shuaro” tazkirasida uning eng saralangan asarlari joy olgan va shoirlik salohiyatiga yuqori baho berilgan.
Works
- G'azal va muxammaslar
- Navoiy va Hofiz g'azallariga bog'langan muxammaslar
- Ko'chirilgan bayoz va devonlar