Hoji Kiromiy

Biography

Hoji Kiromiy (XIX asr oxiri — XX asr boshlari) — Farg'ona vodiysi, xususan Qo'qon adabiy muhitida ijod etgan lirik shoir, xattot va ma'rifatparvarlardan biridir. U o'zbek va fors-tojik tillarida baravar ijod qilib, mumtoz adabiyot an'analarini davom ettirgan. Hoji Kiromiy XIX asrning ikkinchi yarmi va XX asr boshlarida yashagan; madrasa ta'limini olgan, Sharq mumtoz adabiyoti, arab hamda fors tillari grammatikasi va aruz vaznini puxta egallagan. Taxallusi tarkibidagi “Hoji” unvoni uning muqaddas Makka va Madina shaharlarini ziyorat qilganidan hamda o'z davrining ziyoli, e'tiborli va ma'rifatli kishilaridan bo'lganidan dalolat beradi. U Qo'qon va Farg'ona vodiysidagi adabiy majlislarda, mushoiralarda faol qatnashgan, davrning boshqa shoir va adiblari bilan yaqin muloqotda bo'lgan. “Kiromiy” (arabcha “saxovatli”, “olijanob”, “hurmatli”) taxallusi ostida lirik asarlar yaratgan: asosan oshiqona g'azallar, muxammas hamda ruboiylar bitgan. Uning she'riyatida mumtoz oshiqona kechinmalar, tasavvufiy-irfoniy ma'nolar va ma'rifatparvarlik g'oyalari yetakchilik qiladi. Alisher Navoiy, Fuzuliy va Bedil kabi mumtoz ustozlar g'azallariga muxammas va taxmislar bog'lagan. Hoji Kiromiyning alohida bosilgan devoni keng tarqalmagan bo'lsa-da, uning ko'plab g'azal va muxammaslari XIX asr oxiri hamda XX asr boshlarida Farg'ona vodiysida tuzilgan adabiy bayoz hamda qo'lyozma majmualarga kiritilgan. Ushbu qo'lyozma manbalar O'zR FA Sharqshunoslik instituti qo'lyozmalar fondida va mahalliy muzeylar arxivlarida saqlanadi.

Works

• Oshiqona g'azallar
• Muxammaslar
• Ruboiylar
• Mumtoz ustozlar g'azallariga taxmislar
• Bayoz va qo'lyozma majmualardagi she'rlar