Muhammad Alixon (Madalixon)

Biography

Muhammad Alixon (Madalixon) (1808–1842) — Qo'qon xonligi hukmdori (1822–1842), Qo'qon adabiy-madaniy muhitining homiysi hamda o'zi ham mumtoz poetika an'analarida mahorat bilan she'rlar bitgan shoir. U Qo'qon xoni Muhammad Umarxon (Amiriy) va mashhur shoira Nodirabegimning farzandi. 1822-yilda otasi vafot etgach, qariyb 14 yoshida Qo'qon taxtiga o'tirgan. Uning hukmronligi yillarida Qo'qon xonligi hududiy va harbiy jihatdan eng gullab-yashnagan davrlaridan birini boshdan kechirgan: Sharqiy Turkiston (Qashqar) va atrof hududlarga harbiy yurishlar qilingan, dunganlar va uyg'urlarning ozodlik harakatlari qo'llab-quvvatlangan. Otasi Amiriy va onasi Nodira kabi Madalixon ham ilm-fan, me'morchilik va adabiyotga katta e'tibor qaratgan; saroyida ko'plab shoirlar, xattotlar va ulamolar to'plangan. 1842-yilda Buxoro amiri Nasrulloning Qo'qonga bosqini natijasida Madalixon, onasi Nodirabegim va oila a'zolari shafqatsizlarcha qatl etilgan. She'riyatda “Xon” taxallusi bilan g'azal, muxammas va ruboiylar yozgan; ijodida ishqiy-falsafiy mavzular, hukmdorlik mas'uliyati, hayot va taqdir haqidagi mushohadalar ustuvor, oshiqona tuyg'ular shohona g'urur va tasavvufiy nido bilan uyg'unlashib ketadi. O'zbek va fors-tojik tillarida bitilgan asarlari davr bayozlarida hamda Sharqshunoslik instituti qo'lyozmalar fondidagi majmualarda saqlanadi.

Works

• G'azallar
• Muxammaslar
• Ruboiylar
• Fors tilidagi she'rlar