XIX asr

Mahmur (Mahmud Shermuhammad o'g'li)

?–1844Satira

Biography

Mahmud Mulla Shermuhammad o'g'li Mahmur — XVIII asr oxiridan 1844-yilgacha Qo'qon adabiy muhitida faoliyat yuritgan, o'zbek hajviyotining eng yirik vakillaridan biri, shoir va harbiy xizmatchi. Qo'qon shahrida, o'sha davrning ma'rifatli shoir va kotiblaridan biri bo'lmish Mulla Shermuhammad (Akmal) xonadonida dunyoga kelgan; boshlang'ich saboqni otasidan olib, keyinchalik Qo'qon madrasalarida tahsil olgan. Qo'qon xonligi qo'shinida sipohiy (sarboz) sifatida xizmat qilgan, Umarxon (Amiriy) va Muhammad Alixon davrlaridagi harbiy yurishlarda qatnashgan, biroq xonlikdagi adolatsizliklardan hamda harbiy tabaqaning g'ariblik ahvolidan norozi bo'lgan. Mahmur o'zbek adabiyoti tarixiga o'tkir hajv va ijtimoiy-siyosiy satira ustasi sifatida kirgan: u adabiyotdagi an'anaviy qoliplardan chiqib, davrining achchiq haqiqatlarini ochiq tasvirlagan. “Hajvi haft qavm”, “Hajvi Mullaqo'zi”, “Hajvi Qozi Rajab” va “Hajvi A'lam” kabi asarlarida xonlikdagi poraxo'rlik, nodonlik, riyokor ulamolar va amaldorlarning illatlarini shafqatsiz fosh qilgan. Mashhur “Aftobachi” hamda “Karnay” radifli g'azallarida saroydagi soxta mansabparastlik va kutilmagan ijtimoiy tabaqalanish kulgi ostiga olingan. Shoir hayotining so'nggi yillarida g'ariblikda yashagan; “Hali” va “Bizning uydadir” radifli she'rlarida o'z oilasining nochor ahvoli va davr fojiasi teran hamda achchiq yumor bilan yoritilgan. Fazliy Namangoniyning “Majmuat ush-shuaro” va boshqa Qo'qon tazkiralarida Mahmurning otasi Akmal bilan birga xonlik adabiy hayotida o'ziga xos o'rin tutgani va o'tkir hozirjavobligi ta'kidlab o'tilgan. U Gulxaniy bilan Muqimiy o'rtasidagi hajviyot ko'prigini bog'lagan asosiy poydevor ijodkordir.

Excerpt

— Hajviy g'azaldan

This excerpt has been translated into more languages than the site itself

Translation

Приди, о друг, взгляни сперва на мою походку, а после — на кружение купола, на кружение моей чалмы. Кто увидит мою чалму, тот решит, что перед ним муфтий; а выйдет фетва из моего дома — взгляни на срам моего позорища. Борода отросла, чалма велика, обличье — как у подвижника: взгляни, сколько внутри лукавства, и в чём тайна моей «святости».

Original

Kelgil, ey ahbob, avval tarzi raftorimni ko'r, Ba'd davri gumbazi davri dastorimni ko'r. Kimki dastorimni ko'rsa, o'ylagay mufti debon, Chiqsa fatvo ro'zg'orim, rasmi rasvorimni ko'r. Rish kelsa uzun, sallam buyuk, zohid sifat, Ichda yuz makkorlig', sirri tabarkorimni ko'r.

Works

“Hajvi haft qavm”
“Hajvi Mullaqo'zi”
“Hajvi Qozi Rajab” va “Hajvi A'lam”
“Aftobachi” va “Karnay” radifli g'azallar