XIX asr

Mirzo Ma'sumxon (Ma'sumxon To'ra)

XVIII–XIX asrG'azal, lirika

Biography

Mirzo Ma'sumxon (Ma'sumxon To'ra) — Qo'qon xonligi adabiy, ilmiy va siyosiy muhitining eng e'tiborli siymolaridan biri: shoir va olim, o'z davrining yirik davlat va din arbobi, ma'rifatparvar xushnavis. U Qo'qon xonligi va Farg'ona vodiysida katta obro'ga ega bo'lgan mashhur eshonlar — tasavvufiy pir va ulamolar xonadoniga mansub edi. Umarxon (Amiriy) va Nodirabegim davrida xonlikning eng ishonchli olim va maslahatchilaridan bo'lib, Umarxon saroyida yuqori diniy va ma'muriy lavozimlarda faoliyat yuritgan. Islom ilmlari (fiqh, tafsir, hadis), arab va fors tillari, falakiyot va mantiqni mukammal egallagan; Qo'qon madrasalarida mudarrislik qilib, ko'plab shogirdlar yetishtirgan. Turkiy va forsiy tillarda “Ma'sum” va “Ma'sumxon” taxalluslari bilan g'azal va qasidalar bitgan. Nodirabegim, Uvaysiy, Fazliy Namangoniy kabi ijodkorlar bilan yaqin adabiy muloqotda bo'lgan. Nodir qo'lyozmalarni to'plovchi va xattot sifatida ham tanilgan, davrning mashhur “Majmuat ush-shuaro” bayozlari va adabiy majlislarining faol tashkilotchisi bo'lgan. Umarxon va undan keyingi hukmdorlar davrida xonlikning tashqi diplomatik aloqalarida ham muhim topshiriqlarni bajargan: Xiva, Buxoro xonliklari va boshqa qo'shni davlatlar bilan elchilik muzokaralarida qatnashgan. Teran bilimi, ma'rifatparvarligi va go'zal axloqi tufayli el orasida “Shoir olim” va “Ma'sumxon To'ra” nomi bilan yuksak hurmat qozongan. Tarixchi Muhammad Hakimxon To'ra uning o'g'lidir.

Excerpt

— G'azaldan

This excerpt has been translated into more languages than the site itself

Translation

О возлюбленная, ты поймала сердце в силки своих локонов, в похмелье разлуки ты сделала скорбь и боль моим лекарством. В цветнике свидания с тобой тюльпан говорит моему больному сердцу: «Ты пришёл в царство верности, чтобы стать прахом под её стопами». Разве достигнет свидания влюблённый, не изведавший твоих жестокостей? Того, кто был нищим, ты любовью к себе сделала наконец царём. Взгляни, о почтенная, на моё состояние, на бедного Масума: ведь прах твоих стоп ты сделала сурьмой для его глаз.

Original

Ko'ngilni domi zulfing ichra, dilbar, mubtalo qilding, Meni hijron xumorida g'amu dardga davo qilding. Visoling gulshanida lola deydur xasta ko'nglimga: Sadoqat mulkida jonni qilay deb xokipay kelding. Jafoying chekmagan oshiq qachon vaslingga yetgaydir, Gado bo'lg'on kishini ishqingda oxir podsho qilding. Nazar qil holima, ey mo'tabar, bechora Ma'sumga, Ki ul xoki poyingni ko'ziga to'tiyo qilding.

Works

Turkiy va forsiy g'azallar
Qasidalar
“Majmuat ush-shuaro” bayozlari tashkilotchisi