Mushtariy (Saodat)

Biography

Mushtariy (asl ismi Saodat; 1810–1811-yillarda Qo'qon shahrida tug'ilgan) — XIX asr Qo'qon adabiy muhitida o'chmas iz qoldirgan iste'dodli shoira, dostonnavis va xattot ayollardan biri. U faqat she'r yozish bilan cheklanmay, o'z davrining ziyoli, xat-savodli va davlat ishlarida ham ma'lum o'ringa ega bo'lgan ma'rifatli ayollaridan hisoblangan. Saodat mukammal savod chiqarib, xattotlik hamda munshiylik (rasmiy hujjat va maktublar bitish) san'atini puxta egallagan va Qo'qon xoni Xudoyorxon saroyida kotiba va munshiy bo'lib xizmat qilgan. O'sha davrda ayol kishining saroy devonida munshiy darajasiga ko'tarilishi juda kam uchraydigan, yuksak savodxonlik va aql-zakovatsiz imkonsiz hodisa edi. Shoira haqidagi qimmatli ma'lumotlar Muhammad Amin Attorning “Tuhfat ut-tavorix” (1863) asari hamda boshqa XIX asr qo'lyozma tazkiralarida uchraydi. Mushtariy ijodining asosiy xususiyati — mumtoz adabiy an'analar bilan xalq og'zaki ijodining uyg'unligi; merosida dostonchilik va qissanavislik yetakchi o'rin tutadi. U she'riy dostonchilik sohasida qalam tebratgan sanoqli mumtoz shoiralardan biri: uning “Malikai Dilorom” dostoni xalq og'zaki adabiyotidagi mashhur “Orzigul” dostoniga mazmun va g'oya jihatidan juda yaqin bo'lib, shoira folklordagi bu syujetni yozma she'riy shaklga solgan. Shuningdek, g'azal, murabba' va muxammaslar yozgan; g'azallari xalq qo'shiqlari va xalqona ohanglarga yaqin uslubi bilan ajralib turadi. She'rlarida insonlarni halollik, yaxshilik, kamtarlik, poklik va adolatga chorlaydi; oshiqona tuyg'ular, vafodorlik va taqdir sinovlari qarshisidagi sabr-toqat lirikasining leytmotivini tashkil etadi. “Malikai Dilorom” dostoni va g'azallari jamlangan qo'lyozma O'zbekiston Fanlar akademiyasi Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti fondida (inv. № 9922) saqlanadi. Uvaysiy, Nodira, Mahzuna kabi vakillari bo'lgan Qo'qon shoiralar maktabida Mushtariy munshiylik faoliyati, xattotligi va dostonchilik an'anasiga qo'shgan hissasi bilan alohida ajralib turadi.

Works

• “Malikai Dilorom” dostoni
• G'azallar
• Murabba'lar
• Muxammaslar