Muznib

Biography

Muznib (asl ismi manbalarda to'liq saqlanmagan, ba'zi o'rinlarda adabiyotshunoslikda taxallus sifatida qayd etiladi) — XIX asr Qo'qon adabiy muhitining o'ziga xos uslubga ega lirik va hajviy shoirlari, xattotlaridan biridir. U xonlik davrining madaniy ravnaq topgan yillarida yashab, mumtoz adabiyot an'analarini davom ettirgan. Muznib XIX asrning birinchi yarmi va o'rtalarida, xususan Amir Umarxon (Amiriy) va uning vorislari hukmronligi davrida faoliyat yuritgan. Madrasa ta'limini olgan, arab va fors tillari grammatikasi hamda aruz vazni qoidalarini mukammal egallagan; manbalarda u Sharq mumtoz adabiyotini chuqur o'rgangan bilimdon va xattot sifatida ko'rsatiladi. Mushrif, Mahmur, Hoziq kabi o'sha davr shoir va san'atkorlari bilan ijodiy muloqotda bo'lgan, adabiy gurunglar va bayoz tuzish jarayonlarida ishtirok etgan. Muznib ijodi ko'p qirrali: oshiqona va tasavvufiy (irfoniy) mavzularda ko'plab g'azal va muxammaslar bitgan, ularda inson qalbining kechinmalari, bevafo yorga nola va taqdir sinovlari aruzning ravon vaznlarida ifodalangan. XIX asr Qo'qon adabiy muhitining o'ziga xos xususiyatlaridan biri ijtimoiy adolatsizlik, soxta dindorlik va nodonlikni hajv qilish edi — Muznib ham ayrim musaddas va hajviyalarida zamonasidagi nuqsonlarni achchiq kulgi ostiga olgan. Yoshlarga saboq bo'luvchi axloqiy-ta'limiy g'oyalar, halollik va ilm egallash haqidagi pand-nasihat ruhi ham uning she'riyatida ustunlik qiladi. Muznibning alohida mukammal devoni bizgacha to'liq yetib kelmagan bo'lsa-da, uning ko'plab g'azal, muxammas va ruboiylari XIX–XX asr boshlarida tuzilgan Qo'qon va Farg'ona adabiy bayozlariga kiritilgan. O'zbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik instituti va Qo'qon shahridagi muzeylar fondida Muznib asarlari kiritilgan bir necha nodir qo'lyozma to'plamlar saqlanadi.

Works

• G'azallar
• Muxammaslar
• Musaddas va hajviyalar
• Ruboiylar
• Bayozlarda saqlangan she'rlar