Nodira (Mohlaroyim)

Biography

Nodira (asl ismi Mohlaroyim; 1792–1842) — XIX asr o'zbek adabiyoti va Qo'qon xonligi tarixida o'chmas iz qoldirgan buyuk shoira, davlat arbobi va ma'rifatparvar ayol. U Andijon hokimi Rahmonqulibiy oilasida dunyoga kelgan, zukko va bilimdon bo'lib ulg'aygan. Uch xil taxallus bilan ijod qilgan, ularning har biri shoiraning ruhiy dunyosi va ijodiy yo'nalishini aks ettiradi: Nodira — o'zbekcha g'azallarida (“nodir, tengsiz, go'zal”); Komila — fors-tojik tilidagi g'azallarida (“komil, mukammal ayol”); Maknuna — tasavvufiy va ichki kechinmalar aks etgan asarlarida (“pinhoniy, parda ortidagi, qobiq ichidagi dur”). U Qo'qon xoni va shoir Amiriy (Umarxon)ga uzatilgan. Umarxon vafotidan (1822) so'ng taxtga o'g'li Madalixon o'tiradi; u yosh bo'lgani sababli Nodira amalda xonlikning siyosiy, madaniy va ma'rifiy hayotini boshqaradi, tinchlik va adolat o'rnatishga, madaniyat va obodonchilikka katta e'tibor qaratadi. Uning farmoni bilan Qo'qonda madrasalar, masjidlar, karvonsaroylar, hammomlar va maqbaralar (jumladan, “Modarixon maqbarasi”) bunyod etilgan, toliblarga homiylik ko'rsatilgan. 1842-yilda Buxoro amiri Nasrullo Qo'qonga bostirib kirganda Nodira o'g'illari Madalixon va Mahmudxon bilan birga fojiali ravishda qatl etiladi. Nodira Uvaysiy va Mahzuna kabi shoiralar bilan birga Qo'qondagi ayol ijodkorlar maktabini eng yuqori cho'qqiga olib chiqqan. U o'zbek va fors-tojik tillarida 10 ming misradan ortiq boy she'riy meros qoldirgan; g'azal, muxammas, musaddas, tarje'band va ruboiylardan iborat devonlari bizgacha yetib kelgan. Uning lirikasida vafodorlik, oshiqona iztiroblar va samimiy tuyg'ular, ayol qadr-qimmati, jamiyatda adolat o'rnatish va ma'rifatparvarlik g'oyalari, Umarxon vafotidan keyingi firoq va fojiali taqdir qarshisidagi sabr ifodalanadi.

This excerpt has been translated into more languages than the site itself

Works

• O'zbekcha devon (Nodira)
• Forscha devon (Komila)
• G'azallar
• Muxammaslar
• Musaddaslar
• Tarje'bandlar
• Ruboiylar