Muhammad Umar Umidiy

Biography

Muhammad Umar Umidiy (1835–1905) — XIX asrning ikkinchi yarmi va XX asr boshlarida Qo'qon adabiy va tarixnavislik muhitida yorqin iz qoldirgan iste'dodli shoir, tarixchi (muarrix), xattot va tarjimon. U Qo'qon xonligining tanazzuli, chor Rossiyasining bosqini va undan keyingi ijtimoiy-siyosiy o'zgarishlarni o'z ko'zi bilan ko'rib, ularni she'riy va tarixiy asarlarida xolis aks ettirgan adiblardan biri. 1835-yilda Qo'qon shahrida ziyoli va ma'rifatparvar xonadonda tug'ilgan; Qo'qon madrasalarida tahsil olib, arab va fors tillari, Islom tarixi, fiqh, aruz va xattotlik san'atini mukammal egallagan. Bir muddat Xudoyorxon saroyida mirzo va xattot bo'lib xizmat qilgan, keyinchalik mudarrislik va ijod bilan shug'ullangan. Muqimiy, Furqat, Zavqiy, Nisbat va Muxtorjon Polvonov kabi shoir va ma'rifatparvarlar bilan yaqin muloqotda bo'lgan. Umidiy adabiyot tarixida, ayniqsa, muarrix sifatida yaratgan she'riy-tarixiy asarlari bilan ajralib turadi; ular XIX asr Farg'ona vodiysi tarixini o'rganishda muhim manba hisoblanadi: “Tarixi manzuma” (“She'riy tarix”) — Qo'qon xonligining so'nggi davri, Xudoyorxon hukmronligi, saroy fitnalari va xonlik inqirozi haqida; “Jangi Po'latxon” — 1873–1876-yillarda Xudoyorxonga va chor istilosiga qarshi ko'tarilgan Po'latxon qo'zg'oloni va uning oqibatlari haqidagi doston; “Olimqul jangnomasi” — xonlik qo'shbegisi Olimqulning chor qo'shinlariga qarshi janglari va halokati tasvirlangan poema. “Umidiy” taxallusi bilan g'azal, muxammas, qasida va ruboiylar ham bitgan; lirikasida insoniy tuyg'ular, vafo va sadoqat bilan birga davr adolatsizliklaridan shikoyat va tasavvufiy ma'nolar chuqur o'rin olgan. 1905-yilda Qo'qonda vafot etgan. Qo'lyozmalari, tarixiy manzumalari va bayozlari Sharqshunoslik instituti qo'lyozmalar fondida saqlanadi. (Qo'qonlik shoir Umid Xo'qandiydan boshqa shaxs.)

This excerpt has been translated into more languages than the site itself

Works

• “Tarixi manzuma”
• “Jangi Po'latxon”
• “Olimqul jangnomasi”
• G'azallar
• Muxammaslar
• Qasidalar
• Ruboiylar