Kokand Literary HeritageCity of Literature — UNESCO nominee
← Back to catalogue
XX asr boshi

Umrzoq Abduvali o'g'li (G'aribiy, Muxbir, Shuhratiy)

XIX–XX asrMa'rifatparvarlik

Biography

Umrzoq Abduvali o'g'li — XIX asrning ikkinchi yarmi va XX asrning birinchi yarmida Qo'qon adabiy muhitida yashab ijod etgan shoir, ma'rifatparvar, olim va publitsist; uch xil taxallus — G'aribiy, Muxbir va Shuhratiy bilan tanilgan. Qo'qon shahrida ziyoli oilada tug'ilgan. Dastlab eski maktabda, so'ngra Qo'qon madrasalarida ta'lim olib, arab va fors tillarini, mumtoz Sharq adabiyoti, tarix, mantiq hamda islom ilmlarini puxta o'zlashtirgan. Keyinchalik yangi usul (jadid) maktablari va ma'rifiy harakatlar ta'sirida zamonaviy bilimlar va matbuot ishlari bilan ham faol shug'ullangan. Ijodining turli bosqichlari va yo'nalishlarida uch taxallusdan foydalangan: “G'aribiy” — mumtoz an'analar ruhidagi ishqiy, orifona va falsafiy-tasavvufiy she'rlaridagi ilk taxallusi; “Muxbir” — XX asr boshlarida jadid gazeta va jurnallarida ijtimoiy-siyosiy maqolalar, felyetonlar va xabarlar yozganda qo'llagan taxallusi; “Shuhratiy” — ma'rifatparvarlik g'oyalari, ilm-fan targ'iboti va ijtimoiy mavzudagi she'rlari hamda ilmiy-adabiy risolalarida ishlatgan taxallusi. Zullisonayn ijodkor sifatida o'zbek va fors-tojik tillarida yozgan: g'azal, muxammas, musaddas, ruboiy va qit'alarida Alisher Navoiy, Fuzuliy, Bedil hamda Muqimiy an'analarini davom ettirgan; xalqni ilm-ma'rifatga, taraqqiyotga chaqiruvchi, jaholat va xurofotni tanqid qiluvchi she'r va maqolalar yaratgan. Mumtoz adabiyot tarixi, aruz ilmi, xattotlik va bayozchilik bilan shug'ullanib, nodir qo'lyozmalarni tadqiq etish va ko'chirishga hissa qo'shgan. She'rlari, bayozlarga kiritilgan namunalar va ilmiy-adabiy qo'lyozmalari O'zbekiston Fanlar akademiyasi Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti qo'lyozmalar fondida, Qo'qon adabiyot muzeyi hamda Farg'ona vodiysidagi arxiv va matbuot fondlarida saqlanadi.

Works

  • G'azallar
  • Muxammaslar
  • Musaddaslar
  • Ruboiylar
  • Qit'alar
  • Jadid matbuotidagi maqola va felyetonlar (“Muxbir” taxallusi bilan)
  • Ilmiy-adabiy risolalar