XIX asr

Jahonotin Uvaysiy

1781–1845G'azal, lirika

Biography

Jahonotin Uvaysiy (1781–1845) — XIX asr Qo'qon adabiy muhitining eng yirik namoyandalaridan biri, iste'dodli shoira, ma'rifatparvar va ustozdir. U o'zbek mumtoz she'riyatida lirik g'azallari va xususan chiston (topishmoq) janrini san'at darajasiga ko'targani bilan alohida o'rin tutadi. Marg'ilonda kosib va shoir Siddiqali xatib oilasida dunyoga kelgan; onasi Chinbibi otin bo'lib, Uvaysiy ilk savodini oilada chiqargan. Yoshligidan maktabdorlik va otinlik qilgan, qizlarga she'riyat va savoddan dars bergan. Keyinchalik Qo'qonga taklif etilib, Nodirabegim va saroy ayollariga adabiyotdan saboq bergan. “Uvaysiy” taxallusi tasavvufiy yo'nalishdagi Uvays al-Qaraniy an'analariga, ruhiy erkinlik va hokisorlikka ishora qiladi. Shoira g'azal, muxammas, musaddas, murabba' va dostonlar bitgan; ayniqsa uning chistonlari — masalan, “Anor” va “Qovun” haqidagi topishmoq she'rlari — mantiqiy teranligi va badiiy jilvasi bilan mashhur. Uvaysiy o'zbek adabiyotida dostonchilik an'anasini rivojlantirib, “Layli va Majnun”, “Karbalonoma” hamda “Xiradnoma” dostonlarini yaratgan. Asarlarida insoniy va ilohiy ishq, hijron va sadoqat, xotin-qizlar erki va ma'rifat g'oyalari yetakchilik qiladi.

Excerpt

— Ijodidan namuna

This excerpt has been translated into more languages than the site itself

Translation

Влюблённые бывают рады тогда, когда находят свою возлюбленную; когда же освободится влюблённый? — когда обретёт своё сокровенное. О сердце, разорённое горем, не тяготись передышкой: ведь всякое здание становится обжитым лишь тогда, когда найдёт своё разрушение...

Original

Ushshoqkim, dilshod bo'lur, jononini topgandadir, Oshiq qachon ozod bo'lur, pinhonini topgandadir. Ey dili g'amda xarob, bo'lma tanaffusdin malul, Chun har imorat obod bo'lur, vayronini topgandadir...

Works

“Layli va Majnun” dostoni
“Karbalonoma” dostoni
“Xiradnoma” dostoni
Chistonlar (topishmoq she'rlar)
G'azal, muxammas, musaddas va murabba'lar