XIX asr

Xo'jakalon Zubdiy

XIX–XX asrG'azal, lirika

Biography

Xo'jakalon Zubdiy — XIX asrning ikkinchi yarmi va XX asr boshlarida Qo'qon adabiy muhitida ijod qilgan, mumtoz she'riyat an'analarini munosib davom ettirgan, teran irfoniy (tasavvufiy) va lirik g'azallari bilan tanilgan shoir. U Qo'qon shahrida ulamolar va diyonatli kishilar oilasida dunyoga kelgan. Yoshligidanoq diniy va dunyoviy ilmlarga chuqur qiziqqan; Qo'qon madrasalarida tahsil olib, arab va fors tillari, mantiq, fiqh, aruz va mumtoz poeziya qoidalarini mukammal egallagan. Asl ismi Xo'jakalon bo'lib, she'riyatda “Zubdiy” (“zubda” — “tanlangan”, “sara”, “mag'iz” ma'nosida) taxallusini qo'llagan. Qo'qon xonligi tugatilgandan so'nggi murakkab o'tish davri adabiy muhitida faoliyat yuritib, Muqimiy, Furqat (Zokirjon Holmuhammad o'g'li), Nisbat, Muznib va boshqa ijodkorlar bilan adabiy muloqotda bo'lgan. Zubdiy she'riyatida tasavvuf g'oyalari, pok axloq, ilohiy ishq va nafsni tarbiyalash masalalari ustuvor o'rin tutadi; u insoniy fazilatlar, kamolot va to'g'rilikni ulug'lagan. Alisher Navoiy, Fuzuliy va Bedil asarlariga chuqur ixlos qo'ygan shoir asosan g'azal, muxammas va ruboiy janrlarida ijod qilgan. Uning asarlari hayotligida alohida devon holida to'liq nashr etilmagan bo'lsa-da, g'azal va muxammaslari XIX asr oxiri — XX asr boshlarida Toshkent va Qo'qonda toshbosmada chop etilgan turli bayoz va she'riy majmualarda saqlanib qolgan. Bugungi kunda shoirning qo'lyozma va toshbosma nusxalari O'zbekiston Fanlar akademiyasi Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti hamda Qo'qon adabiyot muzeyi fondlarida saqlanmoqda.

Excerpt

— G'azal va hikmatli baytlaridan

This excerpt has been translated into more languages than the site itself

Translation

В царстве слов сердце изрекает царственный жемчуг, каждое его слово — влюблённому лекарство для недужного. Зубди, жди милости от того Единого Творца: человек с чистым сердцем много говорит правдивых слов. Не обманывайся убранством этого преходящего мира, будь верен на пути Истины, не уподобляйся беспечным. Благими делами отстрой обитель сердца, будь совершенным, как Зубди, не клонись к невежеству.

Original

Ko'ngul so'zlar mulkida bir durri shahvor aytur, Har bir so'zi oshiqqa davoyi bemor aytur. Zubdiy, inoyat kutgil ul Xoliqi yaktodan, Poki dili bor inson haq so'zni bisyor aytur. O'tginchi bu dunyoning ziynatiga aldanma, Haq yo'lida sodiq bo'l, g'ofillarga o'xshama. Ko'ngil xonasin obod ayla ezgu amalla, Zubdiy kabi komil bo'l, nodonlikka yonlama.

Works

G'azallar
Muxammaslar
Ruboiylar
Toshbosma bayoz va majmualardagi she'rlar