Xo'jajon qozi Rojiy (Xo'jajon Muhammadrizo o'g'li)
Tarjimai hol
Xo'jajon Muhammadrizo o'g'li Rojiy (1834–1918) — o'zbek mumtoz adabiyoti vakili, yetuk shoir, olim, xattot va qozi; XIX asrning ikkinchi yarmi va XX asr boshlarida Qo'qon adabiy muhitining ko'zga ko'ringan namoyandalaridan biri. Uni zamondoshi Sulaymonqul Rojiy bilan adashtirmaslik lozim. Ziyoli va ma'rifatli oilada tug'ilgan. Dastlabki ta'limni oilasida va eski maktabda olgach, Qo'qon madrasalarida arab va fors tillari, fiqh, mumtoz Sharq adabiyoti, tarix, mantiq hamda aruz ilmini mukammal o'zlashtirgan. Chuqur bilimi, adolatparvarligi va yuksak obro'si tufayli uzoq yillar qozilik qilgan, shu bois xalq va adabiyot ahli orasida “Xo'jajon qozi” nomi bilan shuhrat qozongan. “Rojiy” taxallusi bilan o'zbek va fors-tojik tillarida ijod qilgan zullisonayn shoir: g'azal, muxammas, musaddas, ruboiy va qit'alarida ishqiy-orifona kechinmalar, insoniy komillik, adolat, halollik hamda axloqiy-ta'limiy g'oyalar yuksak badiiy mahorat bilan tarannum etilgan. Alisher Navoiy, Fuzuliy, Bedil va Soib Tabriziy g'azallariga tazmin va muxammaslar bog'lagan. Muqimiy, Furqat, Zavqiy, Muhyi, Nisbatiy va Haziniy kabi zamondoshlari bilan yaqin ijodiy hamkorlikda va do'stona munosabatda bo'lgan; uning xonadoni va ish joyi ilm-ma'rifat ahli, shoir va xattotlar yig'iladigan adabiy anjumanlar maskaniga aylangan. Ma'rifatparvarlik harakatlariga xayrixoh bo'lib, xalqni ilm-fan egallashga da'vat etgan. Nasta'liq va nasx xatlarini puxta egallab, ko'plab nodir qo'lyozma kitoblar, fiqhiy va adabiy asarlarni ko'chirgan, shaxsiy boy kutubxonasida qimmatli manbalarni jamlagan. O'zi tuzgan devoni hamda she'rlari kiritilgan qo'lyozma va toshbosma bayozlar O'zbekiston Fanlar akademiyasi Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti va Qo'qon adabiyot muzeyi fondlarida saqlanadi.
Asarlari
- Devon
- G'azallar
- Muxammaslar
- Musaddaslar
- Ruboiylar
- Qit'alar
- Navoiy, Fuzuliy, Bedil, Soib Tabriziy g'azallariga tazmin va muxammaslar